jFontSize
A- A A+

Historia Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w Świdnicy sięga maja 1945 r. Wtedy to z polecenia Pełnomocnika Rządu przybył do naszego miasta Mieczysław Kozar-Słobódzki, absolwent filologii germańskiej we Lwowie, nauczyciel języka niemieckiego. Miał za zadanie zorganizować w mieście polskie szkolnictwo podstawowe i średnie. Od razu przystąpił do utworzenia – na wzór przedwojenny – dwóch szkół: rannego, młodzieżowego Gimnazjum i Liceum (łącznie nauka w tej szkole trwała sześć lat) oraz (co było nowością) tzw. „wieczorówki” – Gimnazjum i Liceum dla Dorosłych, w którym nauka odbywała się w trybie przyspieszonym. Siedzibą Szkoły Podstawowej nr 1 został gmach przy ul. Różanej, zaś Gimnazjum i Liceum – dobrze wyposażony budynek przy ul. Pionierów Ziemi Świdnickiej 30.

4 września 1945 r. oficjalnie rozpoczęto rok szkolny 1945/46. W siedzibie szkoły przy ul. Pionierów  odbyła się krótka inauguracja o charakterze organizacyjnym. Następnego dnia miały się rozpocząć zajęcia szkolne, ale w przypadku Gimnazjum i Liceum ich podjęcie udaremniła ingerencja wojskowych władz radzieckich, które bez żadnego uprzedzenia przejęły ten budynek z przeznaczeniem na tak zwany „Dom Oficera” (klub oficerski). Do listopada 1990 r., kiedy to Rosjanie ostatecznie opuścili miasto, pozostawał on w gestii stacjonujących w Świdnicy sowieckich sztabów. Gimnazjum i Liceum, które w październiku 1945 r. otrzymało imię Jana Kasprowicza, przydzielono budynek przy ul. Równej 11, gdzie przed wojną mieściła się ewangelicka Szkoła Ludowa im. Johanna Pestalozziego, a w czasie wojny szpital wojskowy. Tutaj również „zainstalowała się” szkoła dla dorosłych.

4 września 1945 r. w sali kina Gdynia odbyła się miejska uroczystość rozpoczęcia roku szkolnego. Wzięły w niej udział Szkoła Podstawowa nr 1 oraz Gimnazjum i Liceum (młodzieżowe i dla dorosłych). Po nabożeństwie, w uroczystym pochodzie, przemaszerowała przez  miasto nieliczna jeszcze grupa uczniów, by następnie w sali kina zainaugurować pierwszy w powojennej Świdnicy rok szkolny 1945/46. Uroczystość zgromadziła także przedstawicieli miejscowej władzy. Na tle flagi narodowej, wypożyczonej z komendy milicji, stanął dyrektor Mieczysław Kozar-Słobódzki i zwrócił się do uczniów słowami:

Zbudować mamy nowy dom,
tak silnie zbudowany,
że choćby bił za gromem grom,
rozsypał w pył najtrwalszy złom,
nie zadrżą jego ściany...

Następnie przedstawił w skrócie dzieje Śląska, podkreślając polskość tych ziem. Zgodnie z używaną ówcześnie retoryką stwierdził, że: po raz pierwszy po sześciuset latach w murach szkolnych zabrzmiała mowa polska nieskrępowana zakazem zaborcy. Szkoła nasza ma spełniać na Ziemiach Odzyskanych specjalne zadanie – ma ona pionierskim kadrom, pragnącym zagospodarować te ziemie, umożliwić uzupełnienie wykształcenia średniego i otworzyć drogę wstępu na wyższe studia.

Formalnie naukę w LO dla Dorosłych rozpoczęto 20 września 1945 r. (informacja za „Wiadomości Świdnickie” nr 36 z 1946 r.). Początki funkcjonowania szkoły przy ul. Równej 11 były trudne – pomieszczenia bardzo zaniedbane, brakowało pieniędzy, nauczycieli, pomocy naukowych. Państwo Irena i Mieczysław Słobódzcy, z pomocą kilku Niemców i nauczyciela Józefa Wilczaka, osobiście sprzątali sale, aby mogły przyjąć uczniów. O jednym zdarzeniu z 1946 r. tak wspomina Irena Kozłowska, nauczycielka języka polskiego i angielskiego, w wydawnictwach z okazji 50-lecia II LO i 65-lecia LO dla Dorosłych: W krótkim czasie „przyszło” rozporządzenie, aby wszystkie biblioteki poniemieckie zdać na przemiał. W nocy poprzedzającej wywózkę państwo Słobódzcy, ja i Kazimierz Rosłanowski przyszliśmy do biblioteki i zabraliśmy kilkadziesiąt co bardziej wartościowych dzieł, np. klasyków niemieckich (Schillera czy Goethego) oraz angielskich (Szekspira czy Dickensa). Mieliśmy do siebie bezgraniczne zaufanie i dlatego się udało. W nocy wtajemniczony woźny wózkiem rozwoził je od jednego do drugiego mieszkania. Nie można było się narazić, złożyć wszystkich do jednego mieszkania. To groziło rewizją w mieszkaniu. Czasy były okrutne, ale książki należało ocalić. Niektóre z nich wróciły potem do biblioteki. Dla mnie największym skarbem była gramatyka języka staroangielskiego po niemiecku. Każdy na własną rękę, potajemnie, przytaszczył do domu kilka wartościowych, nie tylko na owe czasy, tomów. Rano wszystkie książki zostały wywiezione ciężarówką i kilka kilometrów dalej spalone na stosie jako literatura faszystowska, propagująca wrogą ideologię...

10 września 1945 r. miało miejsce rzeczywiste rozpoczęcie roku szkolnego 1945/46 w nowej siedzibie przy ul. Równej 11. Tłumaczono to szczupłością grona pedagogicznego, nie zaś koniecznością przenosin do nowego obiektu. Dyrektorem pierwszej szkoły średniej w mieście, jednej ze 105 tego typu na Ziemiach Odzyskanych, został mianowany Mieczysław Kozar-Słobódzki. Naukę podjęło 78 uczniów w wieku od 15 do 20 lat.

„Państwowe Gimnazjum i Liceum dla Dorosłych” (taką oficjalną nazwę nosiła szkoła) przeznaczone było przede wszystkim dla ludzi, którzy pracowali w różnych zakładach przemysłowych, instytucjach i urzędach, i jednocześnie chcieli, a nawet musieli się uczyć, bo wymagali tego od nich ich zwierzchnicy. Szkoła przez długi czas pozostawała nieustannie w „rozruchu”, bo wciąż organizowano nowe klasy, zgłaszali się kolejni uczniowie i byli zatrudniani nowi nauczyciele. Wtedy też rozkład zajęć musiał być zmieniany dosłownie z dnia na dzień.

Nauka odbywała się po południu i, co istotne, w tempie bardzo przyspieszonym. Do egzaminu dojrzałości można było przystąpić już po trzech latach nauki, bo jedną klasę „przerabiało się” w okresie półrocznym.

Stanisław Kędzierski we wspomnieniach o Mieczysławie Kozarze-Słobódzkim, zamieszczonych na stronie internetowej MDK, pisze: Filarem, na którym opierał się dyrektor „ogólniaka dla dorosłych” podczas kierowania tą placówką oświatową, była jego małżonka – Irena. Ta niezwykle pracowita kobieta prowadziła sekretariat szkoły i zajmowała się wszystkimi sprawami personalnymi zatrudnianych tu ludzi, księgowością i wykonywała całą masę różnych czynności administracyjnych, bez których żadna instytucja nie mogłaby sprawnie funkcjonować. Najwięcej pracy miała podczas przyjmowania do szkoły wciąż nowych uczniów.

Przez cały rok szkolny 1945/46 dyrektorem zarówno szkoły młodzieżowej jak i dla dorosłych był Mieczysław Kozar-Słobódzki. 28 czerwca 1946 r. w auli szkoły przy ul. Równej 11 odbyła się uroczystość zakończenia pierwszego roku nauki w liceum dla dorosłych. W okolicznościowym przemówieniu jednego ze słuchaczy pojawiły się słowa oddające klimat ówczesnych czasów: Z tej sali wychodzili dotąd nazistowscy maturzyści, którzy szli w świat żądni krwi, gdy tymczasem my pójdziemy siać dobro, kulturę, miłość do człowieka i Ojczyzny.

We wrześniu 1946 r. dyrektor Kozar-Słobódzki został odwołany ze swojego stanowiska. Powodem była, jak oficjalnie twierdzono, potrzeba przeprowadzenia reorganizacji szkoły, spowodowanej gwałtownym wzrostem liczby uczniów o różnej rozpiętości wieku i koniecznością ich podziału według lat życia. Prawda, zapewne, była inna. Kozarowi wypomniano jego legionową przeszłość (otrzymał Krzyż Walecznych i Krzyż Virtuti Militari). Odtąd, do czasu przejścia na emeryturę w 1951 r., pełnił „jedynie” stanowisko dyrektora Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych. Dyrektorem szkoły „dziennej” został świeżo przybyły do Świdnicy przedwojenny nauczyciel Zygmunt Żytkowski.

W 1951 r. „Kasprowicz” został przeniesiony do innej siedziby, zaś do gmachu przy ul. Równej 11 „wprowadziło się” Liceum Ogólnokształcące TPD, przekształcone później w II LO. Wielu pedagogów ze szkoły „dziennej” zasilało kadrę nauczycielską „wieczorówki”, nawiązywała się ścisła współpraca dydaktyczna, kulturalna, towarzyska. Te więzi zostały formalnie potwierdzone w roku 1977, kiedy to z połączenia II LO i LO dla Pracujących (taka nazwa funkcjonowała w latach 1950-1994) powstał Zespół Szkół Ogólnokształcących, który działa do dzisiaj.

Interesującym źródłem dokumentującym początki funkcjonowania Liceum dla Dorosłych jest  „Księga ogłoszeń”, w której dyrektor Mieczysław Kozar-Słobódzki notował ogłoszenia i zarządzenia odczytywane następnie uczniom. Świadczą one o atmosferze tamtych lat i o wielu trudnościach w pracy szkoły, nie tylko wychowawczej, ale też aprowizacyjnej. Oto niektóre z nich:

z 19.09.1946
Zauważyłem, że uczniowie (a może i uczennice) palą papierosy podczas przerw w klasach i niedopałki wrzucają do kałamarzy, względnie pod ławki. Pozostawiam ocenie młodzieży, czy takie zaśmiecanie (jest to bardzo łagodne słowo) izb szkolnych licuje ze zwyczajną przyzwoitością.

z 30.01.1947
Nie mogę jednak pominąć milczeniem faktu, że wśród was znajduje się sporo takich, którzy naukę i szkołę traktują jako coś ubocznego, dorywczego i potrzebnego tylko do otrzymania świadectwa, mogącego się przydać. Typki te nie pracują, absentują się i wprowadzają tylko zamęt w tok nauki, szkodząc innym.

z 10.05.1947
Kreda do pisania jest artykułem, którego nie produkujemy i który musimy importować, dlatego trzeba się nią oszczędnie gospodarować. Od dziś wyłącznie wójtowie klasowi mogą ją pobierać z kancelarii i dołożą starań, aby kredy nie marnowano.

Ciekawą informację o szkole znajdujemy również w publikacji z 1955 r. 10-lecie wyzwolenia Świdnicy, gdzie czytamy: Mija w tym roku dziesięć lat, odkąd powstała w Świdnicy szkoła popularnie zwana „wieczorówką”. Nazwa zresztą niezbyt trafna, gdyż lekcje odbywają się tu po południu, a wypowiadane z lekką ironią słowo „wieczorówka” drażni zarówno nauczycieli jak i uczniów. Nic jednak nie pomaga, ogół społeczeństwa przyzwyczaił się do tej nazwy i tak już zostało. W murach szkolnych znaleźli się ludzie o różnej rozpiętości wieku i na różnych stanowiskach. Co roku duży procent absolwentów wstępuje na wyższe studia. Niektórzy z byłych wychowanków pracują w szkolnictwie.

W 2020 r. szkoła kończy 75 lat swojego istnienia. W tym czasie wiele się działo w jej życiu. Jej bolączką szkoły były liczne przenosiny. Zmieniała się siedziba placówki: najpierw była to ul. Równa, potem pl. Wojska Polskiego, następnie ul. Folwarczna, aż w końcu ponownie „stary adres” przy ul. Równej 11.

W swojej historii szkoła zmieniała również nazwę: z Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych przekształciła się w Liceum Ogólnokształcące dla Pracujących, żeby w roku 1994 powrócić do pierwotnej nazwy, funkcjonującej do dzisiaj. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że we wrześniu 1977 r. nastąpiło połączenie II LO z LO dla Pracujących, w wyniku czego powstał ujednolicony administracyjnie Zespół Szkół Ogólnokształcących pod wspólnym kierownictwem Zenona Michalczyka. Dyrektorką LO dla Pracujących została Irena Frydrychowicz. Specyficznym spoiwem między szkołą „wieczorową” i „dzienną” było zawsze nie tylko funkcjonowanie w tym samym budynku, ale też i często wspólna kadra dydaktyczna.

Zmieniały się również, zgodnie z zapotrzebowaniem i „duchem epoki”, typy oddziałów otwieranych w „wieczorówce”. I tak na przykład w pewnym okresie działały w niej klasy „milicyjne”, w których funkcjonariusze zdobywali wykształcenie średnie, a istniejące jeszcze około 1980 r. Prawdziwym zaś ewenementem było powołanie, w roku 1956, oddziałów dla pracowników KP PZPR i rad narodowych. Istniały też w szkole klasy Średniego Studium Zawodowego (o profilu społeczno-prawnym), „młodzieżowe” (ze słuchaczami młodszymi, po szkole podstawowej lub uzupełniającymi zaczętą już naukę w szkole średniej) oraz klasy licealne po ZSZ. Ze względu na bardzo duże zapotrzebowanie „na wiedzę”, liceum prowadziło dwie filie – w Świebodzicach (1961-1973) i w Strzegomiu (1966-1973), które z czasem stały się samodzielnymi placówkami. Był to okres szczególnego rozwoju LO dla Pracujących, czego dowodem może być informacja z roku 1968, podająca liczbę 507 zapisanych słuchaczy.

Warunkiem przyjęcia do liceum „wieczorowego” było zaświadczenie z miejsca pracy o zatrudnieniu. Od szkoły z kolei słuchacze otrzymywali potrzebne im zaświadczenia do ZUS oraz, w przypadku mężczyzn, do WKU. W wypowiedzi obecnego dyrektora ZSO Jacka Iwancza, zamieszczonej w biuletynie okolicznościowym wydanym z okazji 70-lecia LO dla Dorosłych, czytamy:

Przez wiele lat LO dla Dorosłych gromadziło w swych murach dziesiątki słuchaczy, którym początkowo zawierucha wojenna, a potem różnorodne „zawirowania”, np. polityczne, uniemożliwiały zdobycie wykształcenia w sposób standardowy. Byli to często ludzie stateczni, zaawansowani wiekowo. Dzisiaj w większości przychodzą słuchacze dużo młodsi. Przerwali oni naukę z różnych przyczyn w szkołach młodzieżowych. Traktując to z przymrużeniem oka można rzec, że kiedyś chłopcy uciekali przed wojskiem, a teraz już nie ma takiej potrzeby. Obecnie to rynek pracy wymusza na pracownikach zdobycie średniego wykształcenia...

W ramach reorganizacji systemu oświaty w Polsce we wrześniu 2002 r. naukę rozpoczęły klasy pierwsze, realizujące zreformowany 3-letni cykl kształcenia ogólnokształcącego. W maju 2005 r. absolwenci po raz pierwszy zdawali egzamin maturalny zgodny z zasadami Nowej Matury, ujednoliconej dla wszystkich typów szkół ponadgimnzjalnych. Przy zajęciach w trzy popołudnia tygodniowo oraz mniejszej niż w szkołach dziennych liczbie godzin lekcyjnych zdanie matury stanowi nie lada wyzwanie, czemu jednak corocznie udaje się sprostać sporej liczbie słuchaczy. Po kolejnej reformie oświaty i likwidacji gimnazjów, we wrześniu 2019 r. miał miejsce ostatni nabór do klasy pierwszej trzyletniego liceum.

LO dla Dorosłych, choć w skromniejszych rozmiarach, funkcjonuje nadal i przez lata swego istnienia wykształciło rzeszę absolwentów. Wielu z nich z sentymentem przywołuje wspomnienia o swym pobycie w szkole przy Równej i daje tego wyraz uczestnictwem w cyklicznych zjazdach lub klasowych spotkaniach. Pierwszy Zjazd Absolwentów odbył się w lipcu 1956 r. na 10-lecie pierwszej matury, a ostatni we wrześniu 2015 r. w związku z 70-leciem istnienia Liceum.

Obniżył się znacząco wiek słuchaczy. W ostatnich latach wynosi on średnio 18-20 lat. Obecnie do LO dla Dorosłych przyjmowane są osoby od 16. roku życia. Szkoła przywiązuje dużą wagę do organizacji działań pozalekcyjnych, nie ograniczając się jedynie do spraw dydaktycznych. Tradycją stały się coroczne spotkania wigilijne, uroczystości z okazji Dnia Nauczyciela, Święta Niepodległości, Dnia Kobiet, pożegnania klas maturalnych, Mikołajek czy Walentynek. Organizowane są  wycieczki integracyjne oraz wyjścia do kina i teatru. Prowadzona jest Kronika LO dla Dorosłych zarówno w wersji papierowej jak i elektronicznej na stronie internetowej ZSO. Od kilku lat kończący „wieczorówkę” otrzymują pamiątkowe Karty Absolwenta. Są to dwustronne dyplomiki z listą absolwentów, zdjęciami nauczycieli, życzeniami od Rady Słuchaczy i kolażem zdjęć, ilustrujących pobyt słuchaczy w szkole.

Dyrektorzy Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych/Pracujących w latach 1945-2019

Mieczysław Kozar-Słobódzki 1945-1951
Józef Jarosz 1951-1954
Helena Horodyska 1954-1977
Irena Frydrychowicz 1977-1986
Teresa Gawrońska-Królak 1986-1989
Bogumił Gut 1989-1998
Maria Magiera 1998-2006
Zofia Skowrońska-Wiśniewska 2006-2011
Beata Dratwa 2011-2021
Jacek Iwancz rok szkolny 2021/2022

 Anna i Stanisław Bielawscy

 

Tekst został opublikowany w Encyklopedii Świdnicy – seria III